Nằm sừng sững trên đồi Cù Lao xanh ngát tại Nha Trang, Tháp Chàm Po Nagar là minh chứng sống động cho nền văn minh Chămpa huy hoàng một thời. Với hàng loạt tháp gạch nung đỏ rêu phong, những bức phù điêu tinh xảo và không gian linh thiêng dâng lễ, nơi đây kể câu chuyện về tôn giáo, bản sắc và niềm tin của người Chăm xưa - một di sản quý giá mà mỗi người Việt hôm nay đều nên biết đến và trân trọng.

Tháp Po Nagar – hành trình lịch sử và kiến tạo văn hóa

Quần thể Po Nagar được xây dựng từ khoảng thế kỷ 8 đến thế kỷ 13, trong giai đoạn hưng thịnh của vương quốc Chămpa. Ban đầu nơi đây là một trong những trung tâm tôn giáo lớn, thờ phụng Po Ina Nagar được dân Chăm tôn xưng là “Mẹ Đất”, người sáng tạo ra lúa nước, rừng thiêng và trồng cây cho dân. 

Tháp Bà Ponagar (Ảnh: Hội Di sản Văn hoá Việt Nam)

Dù trải qua nhiều biến động lịch sử, thiên tai và chiến tranh, các công trình gạch nung vẫn đứng vững. Tháp được tôn tạo nhiều lần, ghi dấu qua những bia ký như bia năm 781 dưới thời vua Satyavarman cho thấy mức độ quan trọng của Po Nagar đối với vương quốc Chămpa. Ngày nay, Po Nagar được công nhận là di tích quốc gia từ 1979, và lễ hội truyền thống kính thần mẫu hằng năm đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.

Kiến trúc tháp gạch nung – sự hòa quyện giữa nghệ thuật và kỹ thuật Chămpa

Po Nagar gây ấn tượng bởi phong cách kiến trúc tháp Chămpa đặc trưng: tháp xây bằng gạch nung đỏ, móng vuông, kiểu mái chóp nhiều tầng, kết hợp với các chi tiết điêu khắc đá tinh xảo. Quần thể tháp được chia thành ba tầng: cổng vào (nay chỉ còn móng), khu Mandapa (tiền đình, nơi chuẩn bị lễ vật), và khu tháp thờ chính ở tầng cao nhất, đặt tháp chính cao khoảng 23m, cùng vài tháp nhỏ thờ thần khác

(Ảnh: Hội Di sản Văn hoá Việt Nam)

Sự tinh tế của người Chămpa còn nằm ở kỹ thuật xây dựng: gạch được ghép khít nhau mà không cần vữa hiện đại, tạo nên độ bền hơn nghìn năm. Mặt ngoài tháp chạm nổi nhiều hình ảnh biểu trưng: thần Hindu, thần thú, chim muông,... phản ánh sự giao thoa giữa tín ngưỡng bản địa và văn hóa Ấn Độ giáo. Bên trong tháp chính là pho tượng của Po Ina Nagar điêu khắc từ đá granite đen, ngồi trên tòa sen, tựa lưng vào phiến đá hình lá bồ đề, tạo nên một kiệt tác điêu khắc Chămpa.

Khu Mandapa với hàng cột gạch bát giác, ngày nay chỉ còn lại cột và nền, từng đóng vai trò là không gian chuẩn bị lễ vật, là nơi tụ họp tín đồ trước khi lên tháp làm lễ, thể hiện cấu trúc tâm linh và xã hội đặc trưng của kiến trúc đền đài Chămpa.

Tín ngưỡng, văn hóa và lễ hội Po Nagar – cầu nối quá khứ và hiện tại

Tháp Po Nagar gắn với tín ngưỡng thờ mẫu, với Ni sư Po Ina Nagar được tôn kính rộng rãi không chỉ trong cộng đồng người Chăm mà cả người Kinh và các dân tộc khác sinh sống ở Khánh Hòa. Po Ina Nagar được xem là người mang đến nghề trồng lúa, nghề dệt vải, là biểu tượng của sự sinh sôi, no đủ và ổn định. 

Lễ hội được tổ chức tại Tháp Bà Ponagar (Ảnh: Hội Di sản Văn hoá Việt Nam)

Qua thời gian, Po Nagar không chỉ là di tích khảo cổ, mà còn là biểu tượng của miền duyên hải Trung Bộ, của sự đa dạng văn hóa và lòng tôn kính tổ tiên. Đến nay, nơi đây vẫn vừa là đền thờ linh thiêng, vừa là điểm đến du lịch để mỗi du khách có thể cảm nhận phần nào linh hồn của một vương quốc cổ xưa.

Đọc thêm: Tháp Bà Ponagar - Quần thể kiến trúc nghệ thuật độc đáo

Tháp Chàm Po Nagar là minh chứng sống động cho trí tuệ, thẩm mỹ và tín ngưỡng của người Chăm từ nghệ thuật xây dựng gạch nung, chạm khắc phù điêu đến không gian linh thiêng gắn với tôn giáo. Giữa lòng Nha Trang hiện đại, Po Nagar vẫn sừng sững như một di sản bền bỉ, gợi nhớ quá khứ huy hoàng và nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc. Việc gìn giữ, tôn tạo và trân trọng nơi này không chỉ là bảo tồn di tích mà là giữ gìn linh hồn, kí ức và bản sắc Việt.