Giữa lòng phố cổ tấp nập, giữa những ngôi nhà, công trình hiện đại mọc lên san sát, Ô Quan Chưởng - cửa ô duy nhất còn tồn tại trong số 21 cửa ô bao quanh kinh thành Thăng Long xưa vẫn trầm mặc, giữ nguyên dáng vẻ cổ kính như một nhân chứng của Hà Nội ngàn năm.

Lịch sử thuở xưa

Ô Quan Chưởng được xây dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 10 (năm 1794), đến năm Gia Long thứ 3 (năm 1917) thì được xây dựng lại và giữ nguyên kiểu cách cho đến tận ngày nay. Cửa ô nằm ở đầu phố Hàng Chiếu, mặt trước nhìn về phía Đông và sông Hồng, mặt sau nhìn về phía Tây và phố hàng Chiếu kéo dài. Trước đây, cửa có tên chữ là Đông Hà Môn, có nghĩa là cửa Đông Hà - cửa ô ở phường Đông Hà trước kia, về sau được người dân gọi là Ô Quan Chưởng. Theo tư liệu lịch sử, tên gọi ấy được đặt để tưởng nhớ vị quan Chưởng Cơ cùng khoảng 100 binh sĩ đã anh dũng chiến đấu chống quân Pháp khi chúng tấn công thành Hà Nội.

Hình ảnh Ô Quan Chưởng ngày xưa (Ảnh: sưu tầm)

Kiến trúc cổ mang phong cách vọng lâu

Công trình được xây bằng gạch vồ và đá tảng kích thước lớn – loại vật liệu từng dùng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Tầng trệt có ba cửa vòm bao gồm: cổng chính giữa cao khoảng 3 mét, rộng gần 3 mét và hai cửa phụ hai bên cao 2,5 mét, rộng 1,65 mét.

Kiến trúc vọng lâu của Ô Quan Chưởng (Ảnh: sưu tầm)

Phía trên là vọng lâu nhỏ, mái ngói bốn dốc, lan can chạm hoa văn hình lục lăng, hoa thị và tứ giác. Nơi đây xưa kia là vị trí lính gác quan sát. Giữa vọng lâu có ô trang trí hình chữ nhật, phía trước đắp nổi ba chữ Hán "Đông Hà Môn" bằng sứ xanh, tạo điểm nhấn duyên dáng cho tổng thể công trình.

Nhịp giao hòa giữa quá khứ và hiện tại

Hơn hai thế kỷ trôi qua, khi những cửa ô khác chỉ còn lại là tên gọi địa danh như Ô Chợ Dừa, Ô Cầu Dền … thì Ô ưn gọi địa danh như Ô Chợ Dừa, Ô Cầu Dền … thì Ô Quan Chưởng vẫn đứng vững sừng sững. Khu vực xung quanh nay đã trở thành một phần sôi động của phố cổ. Dòng người, tiếng xe, hàng quân tấp nập, nhưng giữa tất cả, cổng thành nhỏ bé ấy vẫn đứng trầm mặc và uy nghi.

Ô Quan Chưởng ngày nay (Ảnh: VTC News)

Vào mỗi buổi sớm, ánh nắng rọi qua vòm cổng tạo thành một khung cảnh vừa cổ kính vừa nên thơ. Nhiều du khách dừng lại chụp hình, nhiều người dân Hà Nội mỗi lần đi qua đều cảm thấy một niềm tự hào bởi Hà Nội vẫn còn một dấu tích sống của kinh thành xưa.

Giá trị lịch sử và văn hóa trường tồn

Ô Quan Chưởng không chỉ là một công trình kiến trúc quân sự cổ, mà còn là chứng nhân lịch sử của Thăng Long - Hà Nội. Từ thế kỷ XVIII đến nay, cửa ô đã chứng kiến bao thăng trầm: chiến tranh, đô thị hóa và cả sự chuyển mình của một thủ đô ngàn năm văn hiến. Giữa những tòa nhà cao tầng, cánh cổng cổ kính ấy nhắc nhở người Hà Nội hôm nay về một thời oanh liệt, về những lớp người đã gìn giữ thành quách, văn hóa và cốt cách kinh kỳ.

Ngày nay, Ô Quan Chưởng không chỉ là di tích lịch sử cấp quốc gia, mà còn là biểu tượng tinh thần của người dân Hà Nội – biểu tượng của lòng dũng cảm, của ký ức và sự thủy chung với quá khứ. Không chỉ vậy, đây còn là một trong những địa điểm check-in nổi tiếng của du khách nước ngoài khi đến với Hà Nội.