Giữa lòng Sài Gòn những năm tháng chiến tranh khốc liệt có một người phụ nữ âm thầm gánh trên vai sứ mệnh sinh tử của đất nước. Bà Nguyễn Thị Ba – giao liên nội đô của Cụm tình báo chiến lược H.63 đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng, cho lý tưởng và cho những người đồng đội của mình.

Người chiến sĩ kiên trung với cách mạng

Bà Nguyễn Thị Ba sinh năm 1917 tại Tây Ninh trong một gia đình nông dân nghèo nhưng có truyền thống yêu nước. Từ khi còn rất trẻ, bà đã sớm giác ngộ cách mạng qua những phong trào chống sưu thuế, đòi dân sinh dân chủ.

Nữ tình báo Nguyễn Thị Ba (1917-2016)

Năm 1936, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, trở thành một trong những đảng viên nữ đầu tiên ở vùng biên giới Tây Ninh. Trong Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, bà hoạt động trong mạng lưới cơ sở Xứ ủy Nam Kỳ. Cuộc khởi nghĩa thất bại, chồng và anh trai bà bị địch bắt đày ra Côn Đảo, còn bà vẫn kiên cường ở lại, làm nhiệm vụ liên lạc cho tổ chức trong điều kiện vô cùng hiểm nguy.

Từ đó, cuộc đời bà gắn liền với những năm tháng hoạt động bí mật, gian khổ nhưng đầy tự hào. Sau Hiệp định Genève năm 1954, khi nhiều cán bộ tập kết ra Bắc, bà tình nguyện ở lại miền Nam và bắt đầu giai đoạn mới trong công tác tình báo – giai đoạn mà tên tuổi bà gắn chặt với huyền thoại Phạm Xuân Ẩn và Cụm H.63.

B3 – mật danh của người phụ nữ trong bóng tối

Từ đầu thập niên 1960, trong mạng lưới tình báo chiến lược H.63 hoạt động giữa trung tâm Sài Gòn, Nguyễn Thị Ba – bí danh B3 – được giao nhiệm vụ đặc biệt: làm đầu mối liên lạc duy nhất giữa nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn (Hai Trung) và tổ chức.

Dưới vỏ bọc là người bán hàng rong, bà len lỏi khắp các con phố trung tâm Sài Gòn, tay cầm mâm đồ trang sức rẻ tiền. Không ai biết rằng, dưới đáy mâm hàng ấy là những cuộn phim, bản đồ, báo cáo quân sự, những tài liệu tối mật mà Phạm Xuân Ấn đã thu thập từ các nguồn tình báo của Mỹ và Việt Nam Cộng hòa.

Những cuộc gặp không ai ngờ tới

Công việc của bà tưởng đơn giản nhưng là trò chơi sinh tử giữa ban ngày. Các cuộc gặp giữa Phạm Xuân Ẩn và bà Ba diễn ra ngay tại những nơi đông đúc như quán cà phê, chợ Bến Thành, hay góc đường Nguyễn Huệ. Khi thì ông "vô tình" ghé mua hàng, khi lại "giúp đỡ" người bán hàng bị xe va quẹt – tất cả đều là tình huống ngụy trang hoàn hảo.

Chỉ trong vài phút, một cuộn phim nhỏ hay tờ tài liệu được trao tay. Sau đó, bà Ba sẽ rời đi, mang theo bí mật được giấu kín trong mâm hàng. Về đến cơ sở an toàn, bà chuyển lại cho tổ chức để tài liệu được đưa ra Bắc.

Suốt 15 năm, hàng trăm tài liệu mật đã được chuyển đi qua đôi tay của người phụ nữ bình dị ấy, không một lần thất thoát, không một lần bị phát hiện.

Đồng chí Hai Trung (Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn) đã khen ngợi: "Chị Ba có trí nhớ tốt, thông thuộc địa bàn Sài Gòn, chấp hành nghiêm nguyên tắc và kỉ luật hoạt động, có ý thức cảnh giác cao, ngụy trang tài liệu chu đáo, thực hiện giờ giấc chính xác, dù mưa gió, ốm đau vẫn không lơi là nhiệm vụ. Chị lớn tuổi hơn tôi, đã thẳng thắn góp ý, giáo dục tôi. Chị đã hi sinh cả tình cảm gia đình, sống một mình để hoạt động cho ngành tình báo. Tôi rất khâm phục chị."

Ngày chiến thắng và cuộc hội ngộ trong hòa bình

Ngày 30/4/1975, Sài Gòn giải phóng, Phạm Xuân Ẩn và bà Nguyễn Thị Ba gặp lại nhau trong nước mắt. Không còn mưu mẹo, không còn ám hiệu, họ ôm nhau giữa tiếng reo vui của ngày toàn thắng.

Năm 1976, cả hai được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – phần thưởng cao quý cho những con người đã hiến dâng trọn đời trong bóng tối.

Những năm tháng cuối đời

Sau khi nghỉ hưu, bà trở về sống tại Long An, cuộc sống giản dị như chính con người bà. Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm, tự nấu ăn, chăm vườn, đôi khi kể lại chuyện cũ bằng giọng nhỏ nhẹ nhưng kiên cường.

Bà Nguyễn Thị Ba nhận huy Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng

Năm 2006, khi nghe tin Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn qua đời, dù đã 90 tuổi, bà vẫn bắt xe từ Long An lên TP.HCM để tiễn biệt người đồng chí, người em từng cùng bà đi qua những năm tháng sinh tử. Ngày 18/8/2016, bà Nguyễn Thị Ba qua đời, hưởng thọ 99 tuổi.

15 năm làm giao liên cho Phạm Xuân Ẩn, 35 năm hoạt động trong lòng địch – bà Nguyễn Thị Ba không để lại cho đời mình một tấm ảnh thời trẻ, cũng chẳng có tấm huân chương nào treo trong nhà. Nhưng trong lịch sử ngành tình báo Việt Nam, bà là biểu tượng bất tử của lòng trung thành, trí tuệ và đức hy sinh của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.