Ẩn mình giữa phố cổ tấp nập, nhà cổ 87 Mã Mây vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về một Hà Nội trăm năm trước – nơi nếp sống, kiến trúc và văn hóa của người Tràng An được lưu giữ trọn vẹn. Bước qua cánh cửa gỗ rêu phong, du khách như chạm vào "hồn xưa" Hà Nội, một không gian vừa mộc mạc, vừa tinh tế.

Hành trình hơn một thế kỷ của ngôi nhà cổ

Ngôi nhà cổ số 87 Mã Mây, phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX, là một trong 14 ngôi nhà cổ đang được bảo tồn trong khu phố cổ Hà Nội. Với diện tích 157,6m², chiều dài 28m, mặt tiền 5m. Ngôi nhà được xây dựng theo kiểu “nở hậu”, có nghĩa là mặt tiền hẹp hơn mặt hậu, mang ý nghĩa phong thủy tốt lành. Công trình thể hiện rõ đặc trưng của kiến trúc nhà ống Hà Nội xưa - vừa phục vụ sinh hoạt, vừa thuận tiện cho việc buôn bán.

Ngôi nhà di sản Mã Mây (Ảnh: Sưu tầm)

Theo ghi chép, ngôi nhà từng thuộc sở hữu của một thương nhân bán thuốc bắc từ năm 1945. Từ 1954 đến 1999, năm gia đình cùng sinh sống tại đây. Năm 1998, trong khuôn khổ hợp tác giữa Hà Nội và thành phố Toulouse (Pháp), ngôi nhà được trùng tu, hoàn thiện vào năm 1999 và được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa.

Kiến trúc nhà ống đặc trưng của người Hà Nội xưa

Nhà cổ Mã Mây được thiết kế theo dạng nhà ống dài và hẹp, phổ biến ở khu phố cổ "tấc đất tấc vàng". Toàn bộ kết cấu chủ yếu bằng gỗ lim và gạch cổ, với mái ngói âm dương, cửa bức bàn, kèo, dầm, và cột gỗ. Kiến trúc được bố trí đối xứng, cửa chính ở giữa và hai cửa sổ bên cạnh vừa để đón gió, vừa làm nơi trưng bày hàng hóa.

Không gian bên trong ngôi nhà cổ Mã Mây được chia làm ba phần rõ rệt, thể hiện nét đặc trưng trong kiến trúc nhà ống truyền thống của người Hà Nội xưa.

Gian ngoài là khu vực đầu tiên khi bước vào nhà, thường được sử dụng làm nơi buôn bán và đón tiếp khách. Đây là không gian mang đậm hơi thở phố nghề xưa, nơi người dân sinh sống và kinh doanh ngay tại chính ngôi nhà của mình.

Khoảng sân và giếng trời nằm giữa nhà, có vai trò quan trọng trong việc lấy sáng tự nhiên, thông gió và điều hòa không khí, giúp không gian luôn thoáng đãng, mát mẻ dù diện tích nhà hẹp và sâu.

Không gian giếng trời trong nhà có nhiều ánh sáng tự nhiên (Ảnh: Sưu tầm)

Gian trong là nơi sinh hoạt chính của gia đình, bao gồm bếp, kho và phòng ngủ. Trên tầng hai là phòng thờ trang nghiêm. Toàn bộ không gian được bố trí hài hòa, phản ánh nếp sống giản dị, gắn bó của người Hà Nội xưa.

Một góc bếp được chụp từ tầng 2 (Ảnh: Sưu tầm)

Cầu thang gỗ dẫn lên tầng trên mở ra khoảng sân nhỏ trồng cây cảnh - một nét tinh tế thường thấy trong kiến trúc truyền thống Hà Nội.

Không gian sống và nếp sinh hoạt của người Tràng An

Bước vào ngôi nhà, du khách sẽ bắt gặp phòng khách với bộ bàn ghế gỗ, tủ chè, hoành phi, câu đối - biểu trưng cho nếp sống nền nã, trọng lễ nghĩa của người Hà Nội xưa.

Kệ tủ trưng bày nhiều cổ vật (Ảnh: Sưu tầm)

Phòng ngủ giản dị với giường gỗ, tủ áo, đèn dầu, trong khi gian bếp ở cuối nhà vẫn giữ được dáng vẻ ấm cúng với kiềng, chum nước và nồi đất cổ.

Không gian trưng bày còn lưu giữ nhiều dụng cụ chế biến thuốc Đông y, đồ gốm Bát Tràng, lư đồng, tranh dân gian - tất cả gợi nhớ thời kỳ Hà Nội là trung tâm giao thương sầm uất, nơi nghề truyền thống và văn hóa dân gian hòa quyện.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Hiện nay, nhà cổ 87 Mã Mây do Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phụ trách, thường xuyên tổ chức triển lãm, trình diễn nghệ thuật, tái hiện nếp sống người Hà Nội xưa.

Nhà cổ Mã Mây không chỉ là chứng nhân lịch sử, mà còn là không gian văn hóa sống, giúp người dân và du khách hiểu rõ hơn về tinh thần, nếp sống và bản sắc người Hà Nội.

Trải qua hơn một thế kỷ, nhà cổ Mã Mây vẫn giữ nguyên dáng hình và hồn cốt Hà Nội xưa – nơi mỗi viên gạch, mỗi cánh cửa đều kể chuyện về một thời đã qua. Giữa dòng chảy hiện đại, ngôi nhà không chỉ là di sản kiến trúc, mà còn là chứng nhân của nếp sống Tràng An, giúp Hà Nội lưu giữ hơi thở văn hóa ngàn năm văn hiến.