Giữa guồng quay hiện đại, làng nghề quạt giấy Chàng Sơn (Thạch Thất, Hà Nội) vẫn giữ cho mình một nét riêng đầy tự hào. Hơn 200 năm qua, những chiếc quạt giấy không chỉ là vật dụng dân gian mà còn trở thành biểu tượng văn hóa. Người góp phần quan trọng trong việc khôi phục và đưa nghề truyền thống này vươn tầm quốc tế chính là nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn.

Người giữ hồn làng nghề quạt giấy chàng Sơn - nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn

Làng nghề quạt giấy chàng Sơn - di sản gần 200 năm

Từ thế kỷ 19, làng Chàng Sơn đã nổi danh với nghề làm quạt giấy tinh xảo. Không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt, quạt giấy nơi đây từng được người Pháp đưa sang Paris triển lãm, tạo dấu ấn trong giao lưu văn hóa quốc tế. Những sản phẩm nhẹ nhàng nhưng chứa đựng hồn Việt đã giúp Chàng Sơn trở thành niềm tự hào của Thủ đô.

Trong thời bao cấp, xã Chàng Sơn gần như chuyên sản xuất quạt giấy phục vụ Nhà nước, góp phần duy trì nghề cha ông. Tuy nhiên, sự xuất hiện của quạt điện và hàng ngoại từ sau năm 2010 khiến nhiều hộ dân buộc phải bỏ nghề. Nguyên liệu tồn kho bị đốt bỏ, nhiều người rời quê mưu sinh, để lại một làng nghề đứng trước nguy cơ biến mất.

Quạt giấy chàng Sơn (Ảnh: Bảo Ân)

Hành trình khôi phục làng nghề của nghệ nhân Trần Thị Tuấn

Sau khi hoàn thành nghĩa vụ thanh niên xung phong, bà Nguyễn Thị Tuấn đã quyết định trở về quê hương để giữ nghề tổ. Trong khi nhiều người cho rằng bà “gàn dở”, bà vẫn kiên trì khôi phục từng công đoạn, tự mình gây dựng lại niềm tin cho cộng đồng.

Không chỉ lưu giữ kỹ thuật cổ truyền, bà Tuấn còn cải tiến để quạt giấy thích ứng với thời đại. Tre được chọn lọc kỹ lưỡng, xử lý bằng sơn ta để tránh mối mọt. Giấy truyền thống được thay bằng vải lụa bền đẹp, màu sắc trang nhã. Nan quạt được vẽ, phối màu sáng tạo, mang tính thẩm mỹ cao. Đặc biệt, bà đã xây dựng website và quảng bá trên các kênh trực tuyến, mở ra con đường đưa quạt giấy Chàng Sơn ra thị trường quốc tế.

Chân dung nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn (Ảnh: Sưu tầm)

Nguyễn Thị Tuấn - người đưa quạt giấy Chàng Sơn trở thành sản phẩm văn hóa quốc tế

Ngày nay, quạt giấy Chàng Sơn không chỉ là vật dụng làm mát mà đã trở thành sản phẩm văn hóa - nghệ thuật độc đáo. Nhiều du khách quốc tế chọn quạt làm quà lưu niệm mang đậm bản sắc Việt. Trong không gian nghệ thuật, những chiếc quạt này còn được dùng làm điểm nhấn trang trí, thể hiện nét đẹp truyền thống hòa quyện cùng hiện đại.

Các sản phẩm do bà Tuấn trực tiếp gìn giữ và phát triển đã góp mặt trong nhiều sự kiện văn hóa lớn, được bạn bè quốc tế đánh giá cao. Với những cống hiến ấy, bà được vinh danh là Nghệ nhân làng nghề truyền thống Việt Nam, đồng thời nhận danh hiệu Bảo vật tinh hoa làng nghề Việt Nam.

Ông Cấn Đình Tiến, Phó Chủ tịch UBND xã Chàng Sơn, khẳng định: “Nền kinh tế tiểu thủ công nghiệp, trọng tâm là nghề quạt giấy, mang lại hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Thành quả này có sự đóng góp lớn của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn.”

Ảnh: Những chiếc quạt giấy rực rỡ khắp phố phường Hà Nội dịp lễ 2/9 vừa qua (Ảnh: VOV)

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn và tấm gương về sự nỗ lực

Hành trình của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn không chỉ dừng lại ở việc khôi phục làng nghề quạt giấy Chàng Sơn, mà còn là câu chuyện về một con người kiên cường, chưa bao giờ cho phép mình bỏ cuộc. Xuất phát điểm với muôn vàn khó khăn: thiếu vốn, thiếu nhân lực, thị trường thu hẹp, lại chịu không ít ánh nhìn hoài nghi, bà vẫn vững vàng với niềm tin: “Chỉ cần phụ nữ muốn, không gì là không thể.”

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn chia sẻ với Znews: Dẫu biết phụ nữ làm kinh tế sẽ khó khăn hơn nam giới, thế nhưng nếu đã có đam mê và tự tin thì nhất định sẽ làm được. Tôi không nghĩ mình là một tấm gương, nhưng tôi 50 tuổi còn làm được thì các cháu trẻ có gì mà không làm được?”

Tinh thần khởi nghiệp của bà Tuấn thể hiện ở chỗ dám bắt đầu lại khi tuổi đã ngoài 50, học hỏi công nghệ mới, mạnh dạn xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm ra thế giới. Chính ý chí không ngừng đổi mới ấy đã đưa quạt giấy Chàng Sơn vượt khỏi ranh giới một làng nghề truyền thống, trở thành sản phẩm văn hóa mang giá trị quốc tế.

Nhưng trên hết, điều khiến bà Tuấn trở thành tấm gương truyền cảm hứng chính là thái độ sống tích cực: coi thử thách như cơ hội, coi thất bại như bài học. Câu chuyện của bà đã tiếp thêm niềm tin cho thế hệ trẻ, đặc biệt là phụ nữ nông thôn, rằng chỉ cần có đam mê, nghị lực và khát khao khởi nghiệp, bất kỳ ai cũng có thể làm nên điều lớn lao.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn và những “đứa con tinh thần” của bà (Ảnh: Sưu tầm)

Tấm lòng vàng của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn

Không chỉ khôi phục và phát triển làng nghề, bà Tuấn còn dành nhiều tâm huyết cho hoạt động cộng đồng. Trên cương vị Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP xã, bà đã vận động hàng trăm triệu đồng để hỗ trợ đồng đội khó khăn. Bà kêu gọi xây dựng nhà vệ sinh, tặng xe lăn cho người khuyết tật, hỗ trợ vay vốn không lãi, và đóng góp cho nhiều quỹ xã hội như Vì người nghèo, Vì biển đảo Việt Nam, Phòng chống Covid-19…

Nhờ tấm lòng sẻ chia, nhiều gia đình trong xã đã có điều kiện ổn định cuộc sống. Nghĩa tình đồng đội cũng nhờ thế mà ngày càng bền chặt, để lại dấu ấn tốt đẹp về một người nghệ nhân vừa giàu tài, vừa giàu tâm.

Câu chuyện về nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn là minh chứng cho sức mạnh của niềm đam mê và tình yêu văn hóa dân tộc. Bằng sự kiên trì và sáng tạo, bà đã góp phần hồi sinh làng nghề quạt giấy Chàng Sơn, đưa sản phẩm truyền thống vươn ra thế giới. Không chỉ giữ nghề, bà còn lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc, khiến quạt giấy Chàng Sơn trở thành niềm tự hào của Hà Nội và của cả dân tộc Việt Nam.