Làng Bá Dương Nội, xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng (Hà Nội) - nơi hơn hàng nghìn năm nay người dân gìn giữ thú chơi diều sáo như một phần ký ức, như hơi thở của đất và trời. Trong khi nhiều làng nghề truyền thống rơi vào lãng quên, người làng Bá vẫn miệt mài với tre già, giấy dó, sáo vang và cánh diều bay thẳng lên trời, đó không chỉ là trò chơi mà là cách giữ hồn quê, giữ bản sắc của một mảnh đất ven sông Hồng.

Diều sáo - dấu ấn văn hóa của làng ven sông

Truyền thống thả diều tại làng Bá Dương Nội đã gắn bó với đời sống nông nghiệp, tâm linh và cộng đồng từ hàng nghìn năm nay. Người dân nơi đây tin rằng mỗi cánh diều được thả lên trời không chỉ là chơi mà còn là lời cầu mong mùa màng thuận lợi, gió đủ, mưa về đúng lúc, cây lúa đong đầy. Thú chơi diều có sáo, tức diều khi bay lên phát ra tiếng kêu ngân nga, đây là một nét văn hóa rất riêng, phản chiếu khát vọng hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa đất ruộng và trời gió.

Hình ảnh một chiếc diều sáo. Ảnh: sưu tầm

Hành trình bảo tồn diều sáo giữa đời sống hiện đại

Những năm trở lại đây, dưới tác động của thời đại công nghiệp, vật liệu hiện đại, trò chơi điện tử và đô thị hóa, làng Bá Dương Nội đứng trước nguy cơ nghề làm diều sáo và lễ hội thả diều mai một. Tuy nhiên, với nỗ lực của người dân, câu lạc bộ thả diều truyền thống được thành lập, những nghệ nhân, như Nguyễn Hữu Kiêm - chủ nhiệm câu lạc bộ, đã từ tuổi nhỏ đã gắn bó với nghề, kiên trì truyền nghề cho thế hệ trẻ. Công đoạn chọn tre già, phơi khô, làm khung, dán giấy dó, thậm chí ngâm dây tre để làm dây diều vẫn được thực hiện một cách tỉ mẩn như người xưa đã truyền dạy lại.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Khiêm - người gìn giữ hồn quê diều sáo. Ảnh: Tạp chí Làng nghề Việt Nam.

Lễ hội thả diều - từ thể thao, tín ngưỡng đến di sản

Lễ hội thả diều diễn ra hàng năm tại miếu Diều của làng Bá Dương Nội vào các ngày 14-16 tháng Ba âm lịch đã trở thành một không gian giao lưu văn hóa. Những con diều sáo được đăng ký, thi đấu với tiêu chí như: sải cánh rộng, có các ống sáo phát tiếng, cất cánh cao và đứng vững trên bầu trời. Lễ hội không đơn thuần mang tính giải trí mà còn là nghi lễ cầu phong, cầu gió thể hiện mối quan hệ giữa người nông dân với thiên nhiên, với bầu trời và với mùa vụ. Mới đây, “Hội diều làng Bá Dương Nội” đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, nghề làm diều sáo được công nhận là nghề truyền thống Hà Nội mở ra triển vọng bảo vệ và phát triển lâu dài hơn.

Hội diều làng Bá Dương Nội. Ảnh: Consosukien

Giữ hồn quê qua từng cánh diều

Những nghệ nhân ở làng Bá cho rằng mỗi cánh diều là một phần của hồn quê. Khi tre già được chọn, khi giấy dó nhuộm chất keo từ quả cây cậy, khi dây tre luộc kỹ từng sợi, tất cả là công việc mang tính nghệ thuật và tâm linh. Khi chiếc diều bay lên cao, phát tiếng sáo vang, người xem không chỉ thấy hình ảnh vật thể mà còn cảm nhận được tục lệ, ký ức và khát vọng của bao thế hệ. Trong bối cảnh hiện đại hóa, việc giữ diều sáo không chỉ là giữ trò chơi dân gian mà là giữ bản sắc làng quê, giữ mạch nguồn văn hóa.

Diều sáo kết nối đa thế hệ người dân làng Bá. Ảnh: sưu tầm

Cánh diều Bá Dương Nội khi bay lên không chỉ mang lại tiếng sáo vang mà còn như một nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại. Người nông dân xưa thả diều để cầu mưa thuận gió hòa, hôm nay người làm diều thả để giữ ký ức, giữ bản sắc và kể cho thế hệ sau nghe về hồn quê đất Việt. Khi nghề làm diều sáo được công nhận, khi những con diều mang thương hiệu làng Bá tham gia lễ hội quốc tế, đó là lúc văn hóa dân gian vừa được trân trọng vừa vươn mình ra thế giới. Câu chuyện giữ hồn quê qua từng cánh diều tại làng Bá Dương Nội là minh chứng cho việc văn hóa truyền thống không chỉ để lưu giữ mà còn để sống, để truyền cảm hứng và để tự tin xác lập vị thế trong đời sống hiện đại.