Mùa xuân về, khi những làn mưa bụi đặc trưng của miền Bắc còn giăng mắc, nhân dân nhiều làng xã Bắc Ninh lại náo nức tiếng chiêng, tiếng trống mở hội. Hội làng là dịp những người con làm ăn xa gác lại công việc nơi phố thị để bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, ngưỡng vọng đến các vị thần được tôn thờ tại đền, đình làng. Trong bài viết này, Inside Viet Nam sẽ dẫn bạn khám phá những giá trị lịch sử và tinh thần sâu sắc của hội làng mùa xuân vùng đất Kinh Bắc.

Mùa xuân trở về nguồn cội

Hội làng Bắc Ninh bắt đầu từ tháng Giêng và kéo dài suốt mùa xuân, là sự kiện được mong chờ nhất trong năm. Đây là thời điểm thiêng liêng để người dân nghỉ ngơi sau một năm. Lòng thành kính đối với ông bà, tổ tiên và sự ngưỡng vọng đến các vị thần được tôn thờ (như Thành hoàng làng) là động lực chính của những người đi xa mỗi dịp lễ hội. Hội làng mang ý nghĩa lớn lao hơn cả sự thờ cúng, nó là dịp để người dân tái hiện các sự kiện và nhân vật lịch sử, củng cố ý thức về cội nguồn. Ví dụ, hội đền Đô (phường Đình Bảng) kỷ niệm ngày vua Lý Công Uẩn lên ngôi; các lễ hội ven sông Cầu kỷ niệm chiến thắng vang dội trên sông Như Nguyệt. Chính sự kết nối giữa niềm tin tâm linh cá nhân và sự kiện lịch sử hào hùng của dân tộc đã tạo nên một nền tảng văn hóa vững chắc, thấm sâu vào đời sống tinh thần của mỗi người con quê hương Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Trong tháng Giêng số lượng lễ hội làng ở Bắc Ninh rất đông

Đọc thêm: Top 6 Lễ hội đặc sắc nhất tại tỉnh Bắc Ninh 

Nghi thức trang nghiêm tái hiện sự hùng tráng của dân tộc

Mỗi kỳ hội làng đều mở ra bằng phần nghi lễ vô cùng trang trọng và tôn nghiêm. Các nghi thức chính bao gồm lễ rước và tế lễ, thể hiện lòng ngưỡng mộ, sùng bái tôn vinh các danh nhân, người có công với dân làng, với tổ nghề, hay các vị thần tối linh bề trên. Lễ rước thường là một đoàn rước kiệu uy nghi, với chiêng, trống, cờ phướn rợp trời, di chuyển từ các khu thờ tự về trung tâm hành lễ. Sự tham gia của cộng đồng vào đoàn rước không chỉ là thực hiện nghi thức mà còn là sự tái hiện lại lịch sử hào hùng, là niềm vinh dự được khoác lên mình trang phục truyền thống và tiếp nối truyền thống của cha ông. Khoảnh khắc này tạo nên sự lắng đọng về mặt tâm linh, là dịp để người dân dâng lên "lễ mọn tâm thành" kính lễ tổ tiên và thành hoàng làng. Nghi lễ này là một phương thức giáo dục vô cùng hiệu quả, nhắc nhở các thế hệ về đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và sự tôn trọng đối với những người đã vun đắp nên cuộc sống hiện tại.

Các liền anh liền chị quan họ tại hội Lim

Tinh hoa quan họ vùng đất Kinh Bắc

Đặc sắc nhất trong các lễ hội làng Bắc Ninh chính là những làn điệu dân ca Quan họ giao duyên giữa liền anh, liền chị. Các hình thức diễn xướng quan họ diễn ra  rất đa dạng: từ hát cửa đình, hát cửa chùa, hát trên thuyền cho đến hát canh thâu đêm suốt sáng. Bên cạnh quan họ, phần hội còn trình diễn các bộ môn sân khấu cổ truyền như tuồng, chèo và tổ chức các cuộc thi mang tính thượng võ như vật, bơi chải. Các trò chơi dân gian mang tính giải trí cao như bắt chạch trong chum, thi thổi cơm, thi thả chim bồ câu bay cũng được duy trì, tạo ra sự cộng hưởng cảm xúc sâu sắc. Chính sự kết nối qua nghệ thuật và trò chơi này đã tiếp thêm một nguồn năng lượng mới, lạc quan, may mắn và bình an cho một năm tới.

Lễ hội làng Diềm tưởng nhớ Thủy tổ Quan họ

Hội làng Bắc Ninh đã vượt qua vai trò của một sự kiện đơn thuần để trở thành một di sản sống không thể thay thế. Sự kiện này là minh chứng rõ nét cho sức mạnh gắn kết của cộng đồng, nơi tinh thần "Uống nước nhớ nguồn" được thể hiện đầy cảm xúc. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của hội làng chính là cách giữ gìn hồn cốt của văn hóa dân tộc Việt Nam.