Người Việt Nam vốn lạc quan và luôn biết cách biến những nỗi lo thành niềm vui. Bên cạnh việc đi chùa cầu an hay cúng rằm truyền thống, kho tàng văn hóa dân gian còn lưu giữ vô số lễ hội và hoạt động "giải nghiệp" độc đáo, mang tính nghi lễ nhưng lại vô cùng hài hước và giải trí. Những hoạt động này không chỉ giúp người xưa xua đi vận rủi, cầu mùa màng bội thu mà còn là dịp để cộng đồng vui chơi, gắn kết.

Trò đu dây: Giải hạn và cầu mùa màng bội thu

Trò đu dây là một trong những hoạt động không thể thiếu tại các lễ hội mùa xuân ở đồng bằng Bắc Bộ. Đây không chỉ là trò chơi dân gian mà còn là một nghi thức tâm linh để giải hạn và cầu mùa. Đu dây được xem là cách để giải trừ những điều xui xẻo và cầu mong những điều may mắn sẽ bay lên cao. Người xưa tin rằng, đu càng cao, năm đó càng gặp nhiều may mắn và mùa màng càng bội thu, mưa thuận gió hòa. Trò đu mang tính trình diễn và thi đấu, khi người chơi đu lên cao tít, tiếng reo hò, cổ vũ náo nhiệt tạo ra không khí vui vẻ, xua tan mọi lo âu, buồn bã.

Trò đu dây (Ảnh: Toan Thang Production)

Đu dây thể hiện tinh thần lạc quan, mạo hiểm và sự gắn kết cộng đồng. Tiếng cười sảng khoái, sự hợp sức để đẩy bạn lên cao chính là cách cộng đồng cùng nhau "đẩy" những điều không may mắn đi xa.

Tục cướp phết: Tranh đấu dữ dội, giải nghiệp mạnh mẽ

Cướp phết là nghi lễ nổi tiếng tại lễ hội làng Hiền Quan (Vĩnh Phúc). Đây là một trò chơi mang tính tranh đấu rất cao nhưng lại được coi là cách "giải nghiệp" mạnh mẽ và công khai. Quả phết được làm bằng gỗ hoặc tre, sau khi làm lễ sẽ được tung ra. Thanh niên trai tráng trong làng tham gia cướp phết, ai giành được phết được cho là sẽ gặp may mắn, phúc lộc cả năm. Trò chơi này có tính chất tranh giành, xô đẩy cao, mang lại cảm giác mạnh. Việc dốc hết sức lực để tranh phết được xem là cách giải tỏa căng thẳng và xua đi những vận hạn.

Tục cướp phết (Ảnh: Sưu tầm)

Tục cướp phết không chỉ là trò chơi mà là nghi lễ gắn kết tinh thần thượng võ và khát vọng chiến thắng của cư dân nông nghiệp. Tiếng hò reo, sự hỗn loạn có kiểm soát trong trò chơi giúp người dân giải phóng năng lượng tiêu cực và đón chào vận may.

Nghi lễ "làm vía": Hình thức cầu an cá nhân và tinh tế

"Làm vía" là một nghi lễ tâm linh ít được biết đến hơn, mang tính chất cá nhân, thường được thực hiện để cầu an, giải trừ tai ương cho một người cụ thể khi họ gặp xui xẻo liên tục hoặc ốm đau dai dẳng. Nghi lễ này nhằm "gọi hồn", "gọi vía" người bị lạc hoặc bị vía xấu theo. Việc "làm vía" giúp ổn định tinh thần, "định vị" lại sức khỏe và vận may cho người đó. Nghi thức thường sử dụng các vật dụng sinh hoạt gần gũi như thước, kéo, gạo, muối, tiền lẻ... Người làm lễ (thường là người lớn tuổi hoặc thầy cúng) sẽ thực hiện các động tác khấn vái, cầu khẩn một cách tỉ mỉ.

"Làm vía" thể hiện sự quan tâm, chăm sóc của gia đình và cộng đồng. Dù mang màu sắc tâm linh, nghi lễ này có tác dụng rất lớn trong việc an ủi tinh thần, giúp người bệnh hoặc người gặp xui xẻo có niềm tin vào sự phục hồi và vào sự che chở của người thân.

Giá trị của những lễ hội "giải nghiệp"

Những hoạt động như đu dây, cướp phết hay làm vía cho thấy sự phong phú trong đời sống tinh thần của người Việt xưa. Người xưa đã dùng chính những hoạt động công khai, kịch tính (như cướp phết) hoặc tinh tế, kín đáo (như làm vía) để giải quyết những nỗi lo về vận mệnh và thiên nhiên. Chúng là "liều thuốc" tinh thần hiệu quả, giúp con người chuyển hóa năng lượng tiêu cực thành sự lạc quan và niềm tin vào tương lai. 

Ngày nay, những hoạt động này được duy trì không chỉ vì ý nghĩa tâm linh mà còn vì giá trị giải trí và gắn kết cộng đồng mà chúng mang lại. Chúng là minh chứng cho sự sáng tạo, sự hài hước và tinh thần cộng đồng mạnh mẽ của người Việt, biến những nghi lễ tưởng chừng nghiêm trọng thành những lễ hội vui vẻ, độc đáo.

Từ tiếng cười sảng khoái của trò đu dây cầu mùa đến sự tranh đấu kịch tính của tục cướp phết, những lễ hội "giải nghiệp" độc đáo của người Việt xưa là kho tàng văn hóa vô giá. Chúng không chỉ dạy ta về các nghi thức tín ngưỡng mà còn về sự lạc quan và khả năng tự chữa lành tinh thần của cộng đồng. Việc khám phá những hoạt động ít người biết này giúp chúng ta trân trọng hơn sự phong phú, hài hước trong đời sống tâm linh của người Việt, đồng thời thấy được cách mà tổ tiên ta đã biến những nỗi lo thành niềm vui rộn ràng của lễ hội.