Khu di tích K9 - Đá Chông (Ba Vì) cách trung tâm Hà Nội khoảng 70km, là một trong những địa điểm mang dấu ấn lịch sử quan trọng gắn liền với Chủ tịch Hồ Chí Minh và công cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nằm giữa không gian núi non trùng điệp, nơi đây không chỉ là căn cứ chiến lược mà còn là không gian văn hóa thiêng liêng của dân tộc.

Vị trí địa lý đặc biệt của K9 - Đá Chông

Khu di tích K9 - Đá Chông nằm tiếp giáp ba xã Minh Quang, Thuần Mỹ và Ba Trại thuộc huyện Ba Vì, Hà Nội. Phía Tây di tích là dòng sông Đà, đối diện qua sông là địa phận xã Đồng Luận, huyện Thanh Thủy (Phú Thọ). Vị trí này tạo nên cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, đồng thời hội tụ nhiều yếu tố địa hình thuận lợi cho giao thông đường bộ, đường thủy và cả hoạt động hàng không thời bấy giờ.

Khu đón tiếp khách và bãi đậu xe tại khu di tích (Ảnh: Sưu tầm)

Khác với nhiều địa điểm khác, K9 - Đá Chông do Đoàn 285 thuộc Bộ Tư lệnh Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp quản lý. Tổng diện tích 234 ha được chia thành bốn khu A, B, C và D, trong đó khu A là khu di tích, khu B là Sở chỉ huy, khu C là khu vực quản lý rừng và khu D là nơi đóng quân của lực lượng bảo vệ.

Trong một chuyến đi kiểm tra Sư đoàn 308 diễn tập tại thượng nguồn sông Đà vào tháng 5/1957, Bác Hồ đã dừng chân tại khu vực Đá Chông. Nhận thấy địa thế núi - sông kết hợp hài hòa với dây Tản Viên ở phía Đông, dãy Thiết Sơn ở phía Tây cùng dòng Đà giang liền kề, Người đánh giá đây là vùng đất đắc địa, hội tụ linh khí tự nhiên. Bác cùng Quân ủy Trung ương quyết định chọn nơi này làm căn cứ chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống Mỹ lâu dài.

Kiến trúc ngôi nhà sàn

Năm 1958, Bác quay trở lại khảo sát toàn bộ khu vực và giao nhiệm vụ thiết kế, xây dựng cho Cục Doanh trại thuộc Tổng Cục Hậu cần. Công trình đầu tiên được xây dựng là ngôi nhà hai tầng mô phỏng nhà sàn tại Phủ Chủ tịch, khởi công tháng 5/1958 và hoàn thành tháng 3/1960. Bác trực tiếp chỉnh sửa nhiều chi tiết như kiểu cửa đẩy thông thoáng, hành lang và cầu thang rộng để tạo sự bình đẳng khi tiếp khách, hay các cửa sổ trên tầng hai không làm chắn song để tận dụng cảnh quan thiên nhiên.

Ngôi nhà sàn 2 tầng tại khu di tích (Ảnh: Sưu tầm)

Theo lời kể của đồng chí Vũ Kỳ, thiết kế ngôi nhà sàn mang dấu ấn trực tiếp của Người. Tầng một của ngôi nhà sàn được sử dụng làm nơi tiếp khách và phòng họp của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Tầng một không dùng cửa then cài mà thay bằng hệ thống cửa đẩy trên ray để tạo sự thông thoáng; các bệ cửa được tận dụng làm ghế ngồi khi họp đông người; hành lang và cầu thang được nới rộng để bảo đảm sự thoải mái và thể hiện sự bình dị, thân mật trong tiếp đón. Đây đều là những chi tiết phản ánh phong cách làm việc gần gũi, chu đáo và giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong mọi hoàn cảnh. Tầng hai là nơi Bác nghỉ và làm việc khi tới thăm căn cứ. Đây là không gian mang ý nghĩa đặc biệt, ghi dấu nhiều quyết sách quan trọng của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn lịch sử đầy cam go.

K9 - Đá Chông trong giai đoạn gìn giữ thi hài Bác Hồ

Sau ngày 2/9/1969, khi Bác Hồ qua đời, Đảng và Nhà nước quyết định chọn K9 làm nơi xây dựng công trình kỹ thuật đặc biệt để gìn giữ thi hài Người trong giai đoạn Lăng Chủ tịch chưa hoàn thành. Chỉ trong hơn ba tháng, đến ngày 15/12/1969, toàn bộ công trình đã hoàn tất sớm hơn tiến độ 10 ngày, đáp ứng mọi tiêu chuẩn về an toàn và bảo quản. Ngày 24/12/1969, thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh được chuyển từ Hà Nội lên K9 để bảo vệ tuyệt đối trong bối cảnh chiến tranh phá hoại của Mỹ diễn ra ác liệt. Nhiệm vụ thiêng liêng này kéo dài đến ngày 18/7/1975 khi thi hài Người được đưa về an nghỉ tại Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh trên Quảng trường Ba Đình.

Công trình gìn giữ thi hài của Chủ tịch Hồ Chí Minh (Ảnh: Sưu tầm)

Bảo tồn di tích và không gian văn hóa thiêng liêng

Ngày nay, toàn bộ các công trình ở Đá Chông vẫn được bảo tồn nguyên vẹn trong màu xanh núi rừng Ba Vì. Việc giữ nguyên hiện trạng không chỉ nhằm bảo tồn di tích mà còn gìn giữ không gian thiêng liêng thể hiện tư tưởng, đạo đức và phong cách sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngôi nhà hai tầng rộng 275 m² - nơi diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng của Trung ương, được giữ nguyên từng chi tiết, từ kiến trúc mô phỏng nhà sàn Phủ Chủ tịch đến phòng khách, khu nhà phục vụ, vườn cây, sân bay trực thăng và khu vực từng bảo quản thi hài Bác.

Đến thăm K9 - Đá Chông, mỗi bước chân trên những con đường rợp bóng cây, mỗi nhang hương dâng lên tại Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đều nhắc nhở chúng ta về tầm vóc và tư tưởng của Người. Nơi đây không chỉ là dấu ấn lịch sử mà còn là không gian văn hóa thiêng liêng, nơi thế hệ hôm nay và mai sau học tập sự cần, kiệm, liêm, chính và tình yêu đất nước của Bác. Hành trình về K9 -  Đá Chông trở thành dịp để mỗi người thêm tự hào, thêm trách nhiệm giữ gìn truyền thống và đưa tinh thần Hồ Chí Minh vào cuộc sống hằng ngày.

Khu di tích K9 - Đá Chông là một di sản vô giá, nơi hội tụ linh khí của núi sông Ba Vì và dấu ấn cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ căn cứ chiến lược kiên cường trong kháng chiến đến công trình kỹ thuật đặc biệt gìn giữ thi hài Người, K9 mãi mãi là biểu tượng của tinh thần bất khuất, phong cách giản dị, và lòng yêu nước vô bờ bến của Bác. Chuyến hành trình về Đá Chông không chỉ là chuyến đi ngược dòng lịch sử, mà còn là hành trình về nguồn, giúp mỗi người thêm thấm nhuần tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và tiếp thêm lòng tự hào, trách nhiệm giữ gìn truyền thống dân tộc.