Sáng 10/ 10/1954, từng đoàn quân chiến thắng tiến thẳng vào nội thành Hà Nội. Tiếng reo hò, nước mắt và nụ cười chan hòa trên khắp các con phố. Ngày Giải phóng Thủ đô không chỉ khép lại chín năm trường kỳ kháng chiến mà còn mở ra kỷ nguyên phát triển cho đất nước, cho trái tim của cả dân tộc.

Hành trình tiếp quản Thủ đô

Sau Hiệp định Giơnevơ năm 1954, Hà Nội được xác định là vùng tập kết 80 ngày của quân đội Pháp trước khi bàn giao cho Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong khoảng thời gian ấy, thực dân Pháp được Mỹ hậu thuẫn đã tìm mọi cách phá hoại Thành phố về mọi mặt: tháo dỡ máy móc tại các nhà máy, cưỡng ép dân di cư vào Nam, làm tổn hại nghiêm trọng đến đời sống kinh tế - xã hội.

Trước tình hình đó, Trung ương Đảng và Chính phủ xác định công tác tiếp quản Hà Nội là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa chính trị và lịch sử to lớn. Bộ Chính trị cử các đồng chí gồm: Võ Nguyên Giáp, Lê Văn Lương, Xuân Thủy, Tố Hữu trực tiếp chỉ đạo công tác tiếp quản Thủ đô. 

Ngày 17/9/1954, Chính phủ quyết định thành lập Ủy ban Quân chính Thành phố Hà Nội, do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ – Tư lệnh Sư đoàn Quân Tiên Phong – làm Chủ tịch, bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch.

Ủy ban có nhiệm vụ tiếp nhận và quản lý thành phố, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, đảm bảo trật tự an ninh và triển khai các chính sách của Chính phủ đối với khu vực mới giải phóng.

Ngày 30/9/1954, hai bên ký Hiệp định chuyển giao Hà Nội về quân sự và trật tự; tiếp đó, ngày 2/10/1954, ký thêm hiệp định về hành chính. Để chuẩn bị cho việc tiếp quản, từ ngày 2 đến 5/10, các đội công an trật tự, cảnh vệ và hành chính của ta được cử vào nội thành, nhận bàn giao công sở, công trình công cộng và các trụ sở quân sự.

Đến chiều 9/10/1954, những đơn vị lính Pháp cuối cùng rút khỏi Hà Nội qua cầu Long Biên. Thành phố hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát của quân ta – đánh dấu thời khắc thiêng liêng: Thủ đô được giải phóng hoàn toàn.

Lính Pháp rút khỏi Thủ đô qua lối cầu Long Biên (Ảnh: Tư liệu)

Ánh bình minh trong ngày giải phóng

Sáng 10/10/1954, trong không khí hân hoan, Ủy ban Quân chính Thành phố cùng Trung đoàn Thủ đô thuộc Đại đoàn 308 tiến vào Hà Nội. Những đoàn quân từ các cửa ô: Cầu Giấy, Bạch Mai, Vĩnh Tuy, Nhật Tân nối dài trong rừng cờ hoa và tiếng reo hò của hơn 20 vạn người dân Thủ đô.

Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội Trần Duy Hưng từ Việt Bắc về tiếp quản Thủ đô.

(Ảnh: Tư liệu TTXVN)

Đoàn xe dẫn đầu do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ và bác sĩ Trần Duy Hưng chỉ huy đi giữa những con phố ngập tràn sắc đỏ sao vàng. Tới 15 giờ cùng ngày, lễ chào cờ long trọng diễn ra tại Cột cờ Hà . Trong tiếng nhạc Quốc ca vang lên hùng tráng, Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đọc trang trọng, bày tỏ niềm vui tái ngộ giữa Chính phủ và đồng bào sau tám năm xa cách:

"Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay, do nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi. Chính phủ lại trở về Thủ đô với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết kể!"

Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ đọc lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân ngày giải phóng tại cột cờ Hà Nội. (Ảnh: Tư liệu TTXVN) 

Những dòng chữ ấy trở thành biểu tượng thiêng liêng của niềm hạnh phúc vỡ òa, chính thức khép lại chín năm kháng chiến gian khổ, mở ra thời kỳ hòa bình xây dựng lại Thành phố. 

Ý nghĩa lịch sử Ngày Giải phóng Thủ đô

Ngày 10 tháng 10 năm 1954 là mốc son chói lọi trong lịch sử Hà Nội nói riêng, của cả dân tộc Việt Nam nói chung. Sự kiện này không chỉ đánh dấu thắng lợi của chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp mà còn thể hiện ý chí sắt đá của quân và dân ta trong sự nghiệp giành độc lập, thống nhất đất nước.

Từ Hà Nội – nơi khởi đầu Toàn quốc kháng chiến năm 1946 với tỉnh thần "Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh", cũng chính nơi đây chứng kiến ngày hòa bình trở lại, khẳng định sức mạnh của tinh thần đoàn kết toàn dân và tài thao lược của Đảng, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Trải qua bao biến động thời gian, tinh thần của ngày Giải phóng Thủ đô vẫn vang vọng trong từng nhịp sống của người Hà Nội hôm nay – những con người năng động, sáng tạo nhưng luôn tự hào về cội nguồn. Đó là ngọn lửa truyền thống được gìn giữ và tiếp nối qua từng thế hệ, để Hà Nội không chỉ là "Thành phố vì hòa bình" mà còn là Thành phố của niềm tin và khát vọng, nơi lịch sử và tương lai cùng hòa quyện trên con đường phát triển.

Đọc thêm thông tin tại:

Giải phóng Thủ đô (10/10 ): Mở ra giai đoạn mới trong lịch sử nghìn năm văn hiến

Giải phóng Thủ đô (10/10/1954)

Ngày 10/10/1954 là mốc son chói lọi, đánh dấu thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Pháp và mở ra kỷ nguyên phát triển mới cho Thủ đô. Sự kiện này không chỉ khẳng định ý chí độc lập, tự do của dân tộc mà còn là ngọn lửa truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ người Hà Nội. Tinh thần của ngày Giải phóng vẫn vẹn nguyên, là động lực mạnh mẽ để xây dựng một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại trên nền tảng lịch sử hào hùng.