Phở không chỉ là món ăn quen thuộc với người Hà Nội mà còn là biểu tượng của ẩm thực Việt Nam trên bản đồ ẩm thực thế giới. Bài viết này khám phá nguồn gốc Phở Hà Nội, các quán phở nổi tiếng, và hành trình đưa Phở ra toàn cầu, từ góc nhìn lịch sử, văn hóa đến trải nghiệm thực tế.

Nguồn gốc Phở Hà Nội

Phở Hà Nội xuất hiện lần đầu vào đầu thế kỷ XX và ban đầu là một món quà rong được gánh đi bán khắp các phố phường từ những năm 1907 đến 1910. Về nguồn gốc của phở, có nhiều giả thuyết khác nhau. Một số nghiên cứu cho rằng phở bắt nguồn từ món pot-au-feu của Pháp, được người Việt sáng tạo lại với nguyên liệu bản địa. Một số quan điểm khác lại cho rằng phở có mối liên hệ với món Ngưu nhục phấn của người Hoa, khi người Hoa di cư mang đến cách chế biến nước dùng và thịt bò. Ngoài ra, cũng có giả thuyết cho rằng phở xuất phát từ món bún xáo trâu của người Việt, được cải biến dần theo khẩu vị và nguyên liệu sẵn có tại Hà Nội. Dù có nhiều nguồn gốc khác nhau, quá trình hình thành phở là kết quả của sự sáng tạo cộng đồng, gắn với bối cảnh lịch sử, văn hóa và môi trường đô thị của thủ đô đầu thế kỷ XX.

Gánh Phở Hà Nội xưa (Ảnh: Sưu tầm)

Những quán phở nổi tiếng tại Hà Nội

Từ những gánh phở rong ban đầu, các quán phở đã dần hình thành các địa điểm cố định. Nhiều thương hiệu phở gia truyền, được truyền qua hai hoặc ba đời, vẫn tập trung ở các quận trung tâm như Hoàn Kiếm, Ba Đình và Hai Bà Trưng. Các cửa hàng phở ban đầu phục vụ vào buổi sáng, bởi phở được xem là “quà sáng” quen thuộc của người Hà Nội. Một số quán phục vụ cả vào buổi tối để đáp ứng nhu cầu của người làm ca đêm. Những quán nổi tiếng như Phở Thìn Bờ Hồ, Phở ông Đào hay Phở Chiêu đều có xuất phát điểm từ những gánh phở rong, sau nhiều năm đã phát triển thành thương hiệu uy tín với không gian cố định, song vẫn giữ được hương vị truyền thống và cách phục vụ thân thiện.

Những bát Phở Hà Nội hấp dẫn (Ảnh: Sưu tầm)

Phở Hà Nội vươn tầm thế giới

Phở Hà Nội ngày nay không chỉ tồn tại trong tâm thức người dân thủ đô mà còn trở thành biểu tượng ẩm thực Việt Nam trên thế giới. Trong chuyến lưu diễn tại Việt Nam năm 2023, nhóm nhạc BlackPink đã trải nghiệm phở và các thành viên, đặc biệt là Rosé, mô tả việc thưởng thức món ăn này với hình ảnh “húp đến giọt nước cuối cùng”. Phở đã xuất hiện tại hơn 50 quốc gia, được ghi nhận trong các từ điển danh tiếng và bình chọn bởi các tạp chí uy tín như Lonely Planet, Business Insider và Thetravel. Việc thưởng thức phở không chỉ là trải nghiệm vị giác mà còn giúp du khách hiểu thêm về văn hóa ẩm thực đặc sắc của Hà Nội, góp phần tăng cường ấn tượng cho du khách khi đến thủ đô.

Du khách nước ngoài thưởng thức Phở Việt Nam (Ảnh: Sưu tầm)

Phở Hà Nội - Di sản văn hóa phi vật thể

Di sản văn hóa phi vật thể Phở Hà Nội đã được quảng bá tại Lễ hội văn hóa ẩm thực Hà Nội 2024, diễn ra từ ngày 29/11 đến 1/12 tại Công viên Thống Nhất. Lễ hội sẽ công bố quyết định đưa Phở Hà Nội vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, xây dựng chuyên mục Ẩm thực Hà Nội trên các báo, tổ chức triển lãm và tọa đàm về bảo tồn và phát huy giá trị phở. Chương trình do UBND TP Hà Nội chỉ đạo, phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao, đại sứ quán các nước, Liên hiệp các tổ chức Hữu nghị, Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam và Hội đầu bếp Việt Nam. Lễ hội nhằm tôn vinh và phát triển giá trị ẩm thực truyền thống, đồng thời khai thác thương hiệu văn hóa Hà Nội một cách hiệu quả, góp phần giới thiệu phở tới công chúng quốc tế.

Phở Hà Nội là minh chứng sống động cho sự giao thoa giữa văn hóa, lịch sử và ẩm thực. Từ món quà rong bình dân, phở đã trở thành biểu tượng quốc gia và trải nghiệm không thể bỏ qua đối với du khách khi đến Hà Nội. Thưởng thức phở không chỉ là thưởng thức một món ăn ngon mà còn là cảm nhận tinh hoa văn hóa, hồn cốt của thủ đô. Hành trình của phở chính là hành trình đưa văn hóa ẩm thực Việt Nam ra thế giới, từ truyền thống đến hiện đại, từ địa phương đến quốc tế.