Phụ kiện dưới chân thường bị bỏ qua trong lịch sử thời trang, nhưng tại Việt Nam, đôi giày, chiếc guốc lại là tấm gương phản chiếu rõ nét nhất về vai trò, địa vị và sự chuyển mình của người phụ nữ qua từng giai đoạn lịch sử. Từ tiếng "cộc cạch" duyên dáng của chiếc guốc mộc, sự kiên cường của đôi dép lốp thời chiến, đến sự năng động của chiếc sandal thời đổi mới—mỗi bước chân là một câu chuyện về sự tiện dụng và tự do cá nhân.

Guốc mộc: Biểu tượng của sự duyên dáng và công dung ngôn hạnh

Trước thời kỳ cận đại, guốc mộc là phụ kiện dưới chân phổ biến và mang tính biểu tượng nhất của phụ nữ Việt. Đây không chỉ là một vật dụng mà còn là tuyên ngôn về vẻ đẹp truyền thống và sự nữ tính.

Guốc mộc thường được làm từ gỗ nhẹ, quai guốc bằng da, lụa hoặc nhung, tạo ra tiếng "cộc cạch" duyên dáng khi di chuyển. Chiếc guốc tượng trưng cho sự thanh thoát, kín đáo và vị thế trong gia đình. Người phụ nữ mang guốc thường mặc áo dài, áo bà ba hoặc váy lụa, thể hiện sự duyên dáng, ý tứ và ít tham gia vào các hoạt động nặng nhọc, chủ yếu đảm đương vai trò nội trợ và giáo dục con cái. Sự duyên dáng của chiếc guốc đã định hình nên hình ảnh chuẩn mực của người phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ phong kiến và tiền chiến.

Guốc mộc là biểu tượng của sự duyên dáng (Ảnh: Sưu tầm)

Dép lốp/dép cao su: Sự kiên cường và vai trò xã hội mới

Thời kỳ chiến tranh khốc liệt (những năm 1940 – 1975) đã tạo ra một sự thay đổi mạnh mẽ, buộc người phụ nữ phải từ bỏ sự yểu điệu để trở nên mạnh mẽ, tiện dụng hơn. Dép cao su (hay dép lốp, được làm từ lốp ô tô hỏng) ra đời chính là biểu tượng của sự chuyển mình này.

Đôi dép lốp không có tính thẩm mỹ cao nhưng lại cực kỳ bền bỉ, tiện dụng và kinh tế. Chất liệu cao su dẻo dai giúp người phụ nữ có thể đi bộ đường dài, vượt suối, vượt đèo, tham gia vào các công việc đồng áng nặng nhọc, hoặc thậm chí là hoạt động kháng chiến. Sự chuyển đổi từ guốc mộc sang dép cao su phản ánh sự mở rộng vai trò của người phụ nữ: họ không chỉ ở nhà mà đã bước ra ngoài xã hội, tham gia lao động sản xuất và chiến đấu như một lực lượng chính thức. Chiếc dép lốp là bằng chứng cho tinh thần kiên cường, tiết kiệm và tự lực của phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ khó khăn.

Dép cao su được dùng trong thời chiến tranh khốc liệt (Ảnh: Sưu tầm)

Sandal, giày cao gót và dép da: Thời kỳ đổi mới và sự tự do cá nhân

Sau năm 1986, khi Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế, giày dép lại chứng kiến một cuộc "cách mạng" mới, phản ánh sự phát triển của kinh tế và sự tự do cá nhân.

Thị trường bắt đầu xuất hiện các loại sandal quai ngang, giày cao gót và các loại dép da mềm mại, đa dạng về kiểu dáng và màu sắc. Giày dép không còn đơn thuần phục vụ mục đích tiện dụng mà đã trở thành một phụ kiện thời trang thể hiện cá tính. Sự phổ biến của giày cao gót và sandal năng động cho thấy người phụ nữ Việt Nam đã tự tin bước vào môi trường công sở, kinh doanh và các hoạt động xã hội hiện đại. 

Sandal, giày cao gót và dép da theo thứ tự từ trái qua phải (Ảnh: Sưu tầm)

Giày dép thời kỳ này thể hiện sự chủ động, năng động của người phụ nữ, những người vừa giữ vai trò trong gia đình, vừa khẳng định vị thế của mình ngoài xã hội. Sự lựa chọn đa dạng về kiểu dáng, từ giày thể thao đến cao gót, phản ánh sự linh hoạt, đa nhiệm và quyền tự quyết về phong cách cá nhân của họ.

Lịch sử giày dép của phụ nữ Việt Nam là một chuỗi biến đổi liên tục, từ sự hạn chế về chức năng đến sự ưu tiên về sự bền bỉ và cuối cùng là sự tự do về lựa chọn. Mỗi đôi giày, chiếc guốc đều kể câu chuyện về bối cảnh xã hội và vai trò giới. Sự chuyển đổi từ chiếc guốc yêu kiều sang đôi dép lốp mạnh mẽ, rồi đến đôi sandal hiện đại, đã chứng minh rằng người phụ nữ Việt Nam luôn là lực lượng thích nghi, đổi mới và kiên cường nhất. Sự thay đổi dưới chân họ không chỉ là sự thay đổi của thời trang, mà còn là bước tiến vĩ đại trong việc khẳng định vị thế và quyền tự do của họ trong xã hội.