Trong dòng chảy phát triển hiện đại, trang phục truyền thống của đồng bào Mông đang dần bị thay thế bởi sản phẩm công nghiệp và xu hướng thời trang mới. Càng ít người còn giữ thói quen nhuộm chàm, xe lanh, thêu hoa văn nguyên bản, thì nguy cơ mai một bản sắc văn hoá càng rõ rệt. Để bảo tồn di sản này, nỗ lực của chính quyền chỉ là một phần, trọng hơn cả là sự chung tay từ mỗi người dân bản địa.

Trang phục truyền thống người Mông đang mai một như thế nào?

Các sạp hàng chủ yếu bày bán trang phục dân tộc Mông cách tân (Ảnh: Sưu tầm)

Ở nhiều bản vùng cao, hình ảnh những người phụ nữ Mông vừa đi nương vừa se lanh, hoặc tỉ mỉ thêu hoa văn lên váy áo đã trở nên hiếm hoi. Tại các chợ phiên, thay vì trang phục thổ cẩm dệt lanh truyền thống, nhiều chị em chọn váy áo may bằng vải in công nghiệp kết hợp áo phông hoặc sơ mi. Sự tiện lợi và giá rẻ khiến trang phục truyền thống dần bị thu hẹp trong đời sống hằng ngày và chỉ xuất hiện vào dịp lễ hội hoặc sự kiện đặc biệt.

Sự đứt gãy truyền nghề cũng góp phần làm cho kỹ thuật nhuộm chàm, thêu tay hay vẽ sáp ong, những tinh hoa trong văn hoá Mông, dần rơi vào quên lãng, nhất là với thế hệ trẻ.

Nguyên nhân khiến giới trẻ ít mặc trang phục truyền thống

Một bộ phận người Mông ưu tiên quần áo gọn nhẹ cho việc sinh hoạt và lao động, từ đó giảm dần thói quen mặc trang phục truyền thống. Người trẻ lại dễ bị cuốn theo xu hướng mới, ít quan tâm đến giá trị văn hoá trong hoa văn hay chất liệu vải.

Cùng lúc đó, trang phục cách tân sử dụng vải in, may công nghiệp lại phổ biến và rẻ hơn. Sự tiện dụng khiến chúng nhanh chóng thay thế các bộ váy thêu tay cầu kỳ. Không ít thanh niên thậm chí chọn mặc hoàn toàn trang phục phổ thông như người Kinh, làm khoảng cách với truyền thống ngày càng rộng.

Nỗ lực bảo tồn từ chính quyền và người dân địa phương

Thiếu nữ người Mông trong trang phục dân tộc mình (Ảnh: Sưu tầm)

Trước nguy cơ mai một, nhiều địa phương đã chủ động phục hồi nghề dệt, thêu, nhuộm và đưa trang phục truyền thống trở lại đời sống cộng đồng. Ở Sin Suối Hồ (Lai Châu), chính quyền mở lớp dạy vẽ sáp ong, trồng lanh, dệt vải, giúp 100% người Mông trên địa bàn tiếp tục mặc trang phục nguyên bản.

Một số gia đình như gia đình anh Giàng A Chư (Yên Bái) lại bảo tồn theo hướng sáng tạo: vừa miệt mài thêu may truyền thống, vừa kinh doanh online để lan tỏa sản phẩm thổ cẩm nguyên bản đến khắp các tỉnh. Nhờ đó, nghề truyền thống không chỉ giữ được giá trị văn hóa mà còn mang lại thu nhập ổn định cho người dân.

Tại Sa Pa, mô hình du lịch cộng đồng gắn với 5 dân tộc thiểu số cũng tạo điều kiện để trang phục truyền thống trở thành điểm nhấn thu hút du khách — tăng sức sống mới cho di sản.

Vì sao cần chung tay bảo tồn trang phục truyền thống người Mông?

Trang phục người Mông với nhiều họa tiết sặc sỡ (Ảnh: Sưu tầm)

Trang phục Mông không chỉ là quần áo; đó là lịch sử, là ngôn ngữ văn hóa được thể hiện qua từng họa tiết, đường thêu, sắc chàm. Nhìn vào trang phục, người ta có thể nhận ra bạn thuộc nhóm Mông Đen, Mông Trắng hay Mông Hoa, một phần căn tính không thể tách rời của cộng đồng.

Nếu mỗi người dân không tiếp tục mặc, dạy, truyền lại và trân trọng trang phục của chính mình, thế hệ sau sẽ chỉ gặp lại chúng trong bảo tàng. Giữ lại trang phục nguyên bản nghĩa là giữ lại bản sắc, niềm tự hào và ký ức nhiều đời của dân tộc.

Trang phục truyền thống của người Mông là di sản văn hoá sống, chỉ có thể tiếp tục tồn tại khi được gìn giữ ngay trong đời sống hằng ngày. Việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà bắt đầu từ chính những hành động nhỏ: một chiếc váy thêu tay mặc trong dịp chợ phiên, một thế hệ trẻ được dạy cách xe lanh, hay một gia đình tiếp tục duy trì nghề cũ. Khi mỗi người đều góp một phần, bản sắc văn hoá Mông không chỉ được giữ lại, mà còn có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống hiện đại.