Giữa nhịp sống hiện đại, có một nơi ở Thanh Hóa vẫn lặng lẽ lưu giữ hơi thở ngàn năm qua từng trang giấy ố vàng. Trong căn phòng nhỏ của Thư viện tỉnh, hành trình phục chế và bảo tồn sách cổ, sắc phong, tài liệu Hán Nôm vẫn đang âm thầm diễn ra - nơi “hồn cốt dân tộc” được gìn giữ bằng tình yêu và lòng tận tụy của những con người làm nghề bảo tồn di sản.

Nơi thời gian lắng lại giữa những trang sách cũ

Bước chân vào Phòng Địa chí của Thư viện tỉnh Thanh Hóa, người ta dễ dàng cảm nhận một không gian khác biệt - nơi không có tiếng ồn ào, chỉ có mùi giấy xưa, tiếng lật sách khẽ vang và cảm giác như đang chạm vào dòng chảy của lịch sử.

Những cuốn sách Hán Nôm, những đạo sắc phong, gia phả cổ được sắp xếp cẩn trọng trong các tủ kính chuyên dụng. Mỗi tài liệu mang theo dấu ấn của thời gian - vừa mong manh, vừa bền bỉ, là minh chứng sống động cho lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và phong tục của vùng đất xứ Thanh.

Các sắc phong, tài liệu Hán Nôm được bảo quản, lưu giữ trong các tủ chuyên dụng. (Ảnh: Thùy Linh)

Kho báu tri thức và ký ức dân tộc

Hiện nay, Thư viện tỉnh Thanh Hóa lưu giữ khoảng 2.000 tài liệu quý hiếm, trong đó hơn 1.000 bản Hán Nôm gốc, cùng gần 200 đạo sắc phong và văn bia cổ có niên đại từ thế kỷ XVII đến XX.

Những tư liệu này không chỉ phản ánh đời sống văn hóa, tôn giáo, giáo dục và y học của người Việt xưa mà còn giúp làm sáng tỏ nhiều vấn đề lịch sử, chính trị, kinh tế địa phương qua các thời kỳ.

Các sắc phong được chạm trổ công phu, nét chữ Hán tinh xảo, chứa đựng giá trị nghệ thuật và tư tưởng sâu sắc. Mỗi tờ sắc phong không chỉ là văn bản hành chính cổ, mà còn là ký ức về lòng trung nghĩa, sự hiếu học và tinh thần cộng đồng của người Việt xưa.

Hành trình “hồi sinh” di sản giấy

Nhờ sự quan tâm của tỉnh và ngành văn hóa, Thư viện Thanh Hóa đã triển khai Kế hoạch bảo quản, phục chế tài liệu cổ, quý hiếm giai đoạn 2023-2025. Sau gần hai năm, hàng nghìn tài liệu đã được làm sạch, phục hồi, khử mối mọt, gia cố và số hóa. Nhiều cuốn sách và sắc phong từng hư hại nặng nay được “hồi sinh”, trả lại dáng vẻ nguyên bản.

Tài liệu Hán Nôm được bảo quản, phục chế như ban đầu. (Ảnh: Thùy Linh)

Theo chị Vũ Minh Hoa, Phó trưởng Phòng Địa chí, công việc phục chế “đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và cả tình yêu với di sản”. Mỗi tài liệu được coi như một sinh thể riêng cần được chăm sóc, bảo vệ bằng cả tâm huyết và trách nhiệm.

Lan tỏa giá trị văn hóa Việt trong kỷ nguyên số

Không dừng lại ở việc bảo quản vật lý, Thư viện tỉnh còn tiến hành số hóa toàn bộ tư liệu cổ nhằm phục vụ nghiên cứu và phổ biến tri thức rộng rãi. Giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ bản gốc khỏi nguy cơ hư hỏng, mà còn mở ra cơ hội để công chúng trong và ngoài nước tiếp cận, khám phá giá trị văn hóa của xứ Thanh - mảnh đất “địa linh nhân kiệt”.

Trong dòng chảy hội nhập, hành trình ấy không chỉ là bảo tồn quá khứ, mà còn là cách khẳng định bản sắc Việt trong thời đại mới - nơi những trang sách cũ vẫn kể câu chuyện về tinh thần hiếu học, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.