Trong một thế giới không có internet, không có truyền hình, và không có ứng dụng giải trí, người lớn tuổi Việt Nam xưa đã tìm thấy niềm vui trong những hoạt động tinh thần, nghệ thuật. Những thú vui này không chỉ là cách giết thời gian mà còn là tiêu chí để đánh giá sự thanh cao, uyên bác và tính cách điềm đạm của một người. Chúng đòi hỏi sự kiên nhẫn, trí tuệ và sự tinh tế trong cảm thụ. Hãy cùng Inside Viet Nam khám phá 5 hoạt động giải trí mà ông bà ta từng xem là thú vui tao nhã, để thấy sự khác biệt thú vị giữa giá trị tinh thần của quá khứ và hiện tại.

Chơi cờ tướng và cờ người: Nghệ thuật của sự trí tuệ

Chơi cờ, đặc biệt là cờ tướng và cờ người, là một trong những thú vui trí tuệ và phổ biến nhất, thường diễn ra tại đình làng, quán nước hoặc trong các buổi họp mặt gia đình.

Hoạt động này không chỉ là một trò chơi mà còn là một nghệ thuật chiến thuật đòi hỏi sự tập trung, tư duy logic và tầm nhìn xa. Những người chơi cờ giỏi thường được coi là người có trí tuệ uyên thâm và tính cách điềm tĩnh, vì họ cần phải giữ được sự bình tĩnh trước mọi biến cố trên bàn cờ. Đối với cờ người (biến thể của cờ tướng dùng người thật), nó còn mang tính trình diễn và tương tác cộng đồng cao, là dịp để cả làng cùng nhau thưởng thức và bình luận.

Cờ tướng  (Ảnh: Sưu tầm)

Cờ người tại Quy Nhơn (Ảnh: Sưu tầm)

Ngâm thơ và hát đối: Thú vui của sự uyên bác

Ngâm thơ, đặc biệt là hình thức hát đối (hát giao duyên, hát quan họ), là một hoạt động giải trí mang tính nghệ thuật và văn học cao, thể hiện sự am hiểu về ngôn ngữ và văn hóa dân gian.

Ngâm thơ là một loại hình giải trí mang tính văn học cao (Ảnh: scov.gov)

Hát đối giao duyên quan họ (Ảnh: Sưu tầm)

Hoạt động này thường diễn ra trong các buổi tiệc, lễ hội, hay những đêm trăng thanh. Người tham gia không chỉ cần thuộc thơ mà còn phải có khả năng ứng đối nhanh nhạy, sử dụng từ ngữ khéo léo và giàu hình ảnh. Hát đối là một cuộc đấu trí bằng lời, nơi sự thông minh, duyên dáng và vốn hiểu biết sâu rộng về ca dao, tục ngữ được thể hiện một cách tao nhã. Một người có khả năng ngâm thơ, hát đối hay được xem là người có học thức, có tâm hồn và biết thưởng thức cái đẹp.

Thú chơi cây cảnh, chim cảnh: Rèn luyện sự kiên nhẫn

Chăm sóc và thưởng ngoạn cây cảnh (như bonsai, lan) và chim cảnh là một thú vui đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và sự kết nối sâu sắc với thiên nhiên.

Thú chơi cây cảnh và chim cảnh rèn luyện sự kiên nhẫn (Ảnh: Sưu tầm)

Thú chơi này phản ánh triết lý sống của người Á Đông, nơi con người tìm thấy sự bình yên và vẻ đẹp trong những điều nhỏ bé, chậm rãi. Việc cắt tỉa một cây bonsai hàng chục năm hay huấn luyện một chú chim hót hay đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian và tâm huyết. Những người chơi cây, chim cảnh thường được coi là những người tâm tính hiền hòa, có chiều sâu nội tâm và biết trân trọng vẻ đẹp của thời gian và sự phát triển tự nhiên. Đây là cách họ tự chữa lành và duy trì sự cân bằng trong cuộc sống.

Chơi chữ và câu đố dân gian: Minh chứng cho trí tuệ lanh lẹ

Trong các buổi họp mặt hay khi rảnh rỗi, người xưa thường giải trí bằng cách chơi chữ (như đối liễn, nói lái) và đặt các câu đố dân gian.

Chơi chữ và câu đố dân gian đòi hỏi sự linh hoạt trong tư duy (Ảnh: Sưu tầm)

Hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn là cách để kiểm tra sự lanh lẹ và vốn từ vựng của nhau. Chơi chữ đòi hỏi sự linh hoạt trong tư duy, khả năng nhìn nhận vấn đề dưới nhiều góc độ. Một câu đố dân gian hay luôn ẩn chứa kiến thức về tự nhiên, đời sống, hoặc lịch sử được mã hóa bằng những hình ảnh gần gũi, hài hước. Người giỏi chơi chữ, giải đố được xem là người thông minh, hóm hỉnh và có khả năng giao tiếp tinh tế. Đây là hình thức giải trí đơn giản nhưng kích thích trí óc và gắn kết cộng đồng hiệu quả.

Uống trà, đàm đạo và "thưởng nguyệt": Văn hóa ứng xử

Uống trà, bên cạnh việc thưởng thức hương vị, chính là một hoạt động giải trí mang tính xã giao và văn hóa ứng xử cao.

Thú vui uống trà còn gọi là trà đạo (Ảnh: Sưu tầm)

Khác với việc uống cà phê nhanh chóng ngày nay, người xưa thường dành thời gian nhâm nhi ly trà, bàn luận văn chương, thời cuộc hoặc đơn giản là tâm sự, trao đổi kinh nghiệm sống. Uống trà thường đi kèm với việc "thưởng nguyệt" (ngắm trăng) hay thưởng thức hoa, tạo nên một không gian tĩnh lặng, tao nhã. Hoạt động này đòi hỏi người tham gia phải biết lắng nghe, ăn nói từ tốn và tôn trọng đối phương. Thú vui này thể hiện sự thanh nhã, điềm đạm và khả năng xây dựng các mối quan hệ xã hội sâu sắc, bền vững.

Ngắm trăng giúp tạo không gian suy nghĩ (Ảnh: Sưu tầm)

5 hoạt động giải trí này đã tạo nên một bức tranh phong phú về đời sống tinh thần của người lớn tuổi Việt Nam xưa. Từ sự căng thẳng trí tuệ của bàn cờ, sự uyên bác của thơ ca đến sự kiên nhẫn trong thú chơi cây cảnh - chúng đều là tiêu chí đánh giá một người có tâm hồn thanh cao, nhân cách tốt đẹp. Việc khám phá những thú vui tao nhã này giúp chúng ta không chỉ hoài niệm về quá khứ mà còn nhận ra rằng, giá trị giải trí thực sự nằm ở chất lượng của sự tập trung, sự tinh tế trong cảm thụ và khả năng kết nối con người mà không cần bất kỳ công nghệ nào.