Chùa Một Cột là một trong những biểu tượng văn hóa và tâm linh đặc trưng của thủ đô Hà Nội. Với kiến trúc độc đáo chỉ gồm một gian chùa đặt trên trụ đá giữa hồ Linh Chiểu cùng lịch sử lâu đời từ thời Lý, nơi đây trở thành điểm đến không thể bỏ qua đối với du khách trong và ngoài nước.

Giới thiệu Di tích Lịch sử - Văn hóa Chùa Một Cột

Chùa Một Cột (còn gọi là Diên Hựu Tự hoặc Liên Hoa Đài) được xây dựng tại thôn Thanh Bảo, huyện Quảng Đức xưa. Ngày nay, chùa nằm phía sau phố Ông Ích Khiêm, thuộc quận Ba Đình, Hà Nội, trong khuôn viên công viên phường Đội Cấn. Đây là điểm tham quan quen thuộc của du khách khi đến thủ đô bởi không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là nơi linh thiêng, được nhiều người đến cầu nguyện.

Chùa Một Cột năm 1896 (Ảnh: Sưu tầm)

Chùa Một Cột từng xuất hiện trên mặt sau đồng tiền kim loại mệnh giá 5.000 đồng và còn có phiên bản mô phỏng tại TP.HCM cũng như Trung tâm Văn hóa - Thương mại Hà Nội - Matxcova (Nga).

Lịch sử hình thành và trùng tu

Chùa Một Cột được khởi dựng vào tháng 10/1049 (âm lịch) dưới triều vua Lý Thái Tông. Tương truyền, công trình được xây dựa theo giấc mộng Phật bà Quan Âm mà nhà vua gặp và theo gợi ý của thiền sư Thiền Tuệ. Chùa lúc đầu chỉ gồm một cột đá chống đỡ tòa sen thờ Quan Âm.

Hằng năm vào ngày 8/4 âm lịch, nhà vua đến làm lễ tắm Phật và phóng sinh, thu hút đông đảo tăng ni và dân chúng. Đến năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho mở rộng chùa và thêm hồ Linh Chiểu, trang trí tòa sen mạ vàng trên đỉnh cột. Trải qua nhiều triều đại và các biến động lịch sử, trong đó có vụ đặt mìn phá hoại của quân đội Pháp năm 1954, chùa Một Cột bị hư hại nặng nề.

Công trình hiện nay được kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng trùng tu vào năm 1955 dựa theo kiến trúc cũ. Năm 2012, chùa Một Cột được Tổ chức Kỷ lục châu Á công nhận là "Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất châu Á".

Kiến trúc độc đáo bậc nhất Việt Nam

Chùa Một Cột có cấu trúc gồm ba phần chính: với cột trụ cao khoảng 4m, đường kính 1,2m, ghép từ hai cột đá chồng lên nhau tạo thành khối trụ vững chắc; đài Liên Hoa dạng hình vuông, mỗi cạnh khoảng 3m, được đỡ bởi hệ thống cột quân và mái chùa lợp ngói vảy đỏ, bốn góc cong vút, trên đỉnh đắp hình "lưỡng long chầu nguyệt” - họa tiết đặc trưng trong kiến trúc truyền thống Việt Nam. Hồ Linh Chiểu bao quanh chân cột, tạo nên hình ảnh chùa như một bông sen vươn lên khỏi mặt nước.

Hình Lưỡng long chầu nguyệt (Ảnh: Wikipedia)

Bên trong chùa đặt bàn thờ Quan Âm nghìn mắt nghìn tay mạ vàng. Xung quanh bàn thờ là lư hương đồng, bình hoa sen, đôi lục bình gốm sứ và các đồ thờ cúng khác. Trong đó, đôi lục bình gốm sứ được chú ý nhờ những đường nét trang trí tinh tế của nghệ nhân.

Không gian thờ cúng bên trong chùa (Ảnh: Sưu tầm)

Tồn tại gần 1.000 năm, chùa Một Cột được xem là biểu tượng của Hà Nội nghìn năm văn hiến. Ngoài giá trị kiến trúc, nơi đây còn gắn liền với đời sống tâm linh của người dân. Du khách có thể tham quan Cổng Tam Quan, Liên Hoa Đài, hồ Linh Chiểu hay cây bồ đề do Tổng thống Ấn Độ tặng Việt Nam năm 1958. Chùa cũng là điểm dừng chân để dâng hương, cầu bình an, sức khỏe và trải nghiệm nét văn hóa tín ngưỡng của người Việt.

Chùa Một Cột hiện nay (Ảnh: Sưu tầm)

Với giá trị lịch sử, kiến trúc và tâm linh đặc biệt, Chùa Một Cột không chỉ là biểu tượng của Hà Nội mà còn là điểm đến lưu giữ hồn văn hóa Việt qua nhiều thế kỷ, xứng đáng để mỗi du khách dừng chân và chiêm bái khi ghé thăm thủ đô.