Lễ hội Sáo Đền tại xã Song An (Vũ Thư, Thái Bình) là nơi lưu giữ tục thi diều sáo độc đáo với lịch sử hơn 600 năm, vừa được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 11/2020. Tục chơi diều sáo ở đây đã vượt qua khỏi phạm vi trò chơi dân gian, trở thành một nghi lễ thiêng liêng, gắn liền với tên tuổi của vị Thành hoàng và đền Mẫu. Trải qua bao thế kỷ, tục thi diều sáo tại Sáo Đền vẫn đang được người dân cả nước chung tay gìn giữ và phát huy.
Nguồn gốc thiêng liêng và dấu ấn chiến trận
Tục thi diều sáo tại Sáo Đền là một trong những lễ tục hiếm hoi được ghi vào sắc phong qua các đời vua, mang trong mình nhiều lớp ý nghĩa văn hóa và lịch sử. Nhiều truyền thuyết nói về nguồn gốc của tục chơi này, nhưng đều có chung một nội dung là tưởng nhớ công lao của tổ họ Đinh làng An Lão và Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao. Đặc biệt, một truyền thuyết ghi nhận tục thả diều nhằm tưởng nhớ Quốc công Đinh Lễ (thời khởi nghĩa Lam Sơn). Ông được cho là đã chỉ dẫn binh lính làm cánh diều cong như vầng trăng khuyết, đục các bộ sáo với kích cỡ khác nhau rồi cùng binh lính thả diều. Khi diều bay lơ lửng trên bầu trời, những âm thanh du dương trầm bổng ấy không chỉ đem lại cảm giác bình yên, thư thái như ở chốn quê nhà mà còn là ám hiệu chỉ huy quân sự. Từ đó, tục thả diều trở thành một tục lệ trong lễ hội Sáo Đền, thể hiện lòng yêu quê hương và quyết tâm đánh giặc, là niềm tự hào về một trò thi dân gian chứa đựng trong đó nhiều ý nghĩa về văn hóa và lịch sử truyền thống.
Hình ảnh liên hoan Diều toàn quốc lần thứ hai tại Khu du lịch sinh thái Cồn Đen (Thái Thuỵ – Thái Bình)
Kỹ thuật chế tác tạo nên bản giao hưởng trên không
Để có được cánh diều tham gia lễ hội diễn ra vào tháng 3 âm lịch hàng năm, người dân Song An đã phải chuẩn bị rất công phu từ trước đó nhiều tháng trời. Diều sáo gồm hai phần chính: diều (vật mang chở) và sáo (vật tạo âm thanh). Điểm khác biệt lớn nhất của diều Song An so với diều các nơi khác nằm ở kích thước khổng lồ. Chiếc nhỏ nhất cũng phải 2,5m trở lên, chiếc to phải từ 10 - 12m, gấp nhiều lần diều thông thường. Sở dĩ diều phải to như thế thì mới "cõng" được bộ sáo phức tạp mà nó mang trên mình. Chính tiếng sáo trong hội Sáo Đền đã tạo nên một sắc thái văn hóa đặc trưng: âm thanh du dương, trầm bổng vang vọng khắp không gian, hòa quyện với tiếng gió và tiếng lòng của người dân. Sự chế tác tinh xảo, tỉ mỉ này không chỉ thể hiện kỹ thuật thủ công mà còn là niềm đam mê lớn, khiến diều sáo trở thành một thú vui tao nhã mang những nét đặc trưng của hình học và âm học dân gian. Tiếng sáo đã tạo nên một sắc thái văn hóa đặc trưng của trấn Sơn Nam Hạ xưa và cả ngày nay.
Những con diều trong cuộc thi (Ảnh: Sưu tầm)
Thử thách "vượt câu liêm" và nghi thức linh thiêng
Điểm độc đáo chỉ có tại lễ hội Sáo Đền chính là tục thi thả diều sáo qua câu liêm (thi thả diều sáo vượt câu liêm). Tục thi này gắn liền với các nghi lễ linh thiêng và chỉ diễn ra vào ngày đại lễ (ngày 25 tháng 3 âm lịch). Trước khi cuộc thi diễn ra, nơi đây tiến hành các nghi lễ linh thiêng như lễ trình diều, lễ cầu phong, lễ rước Thánh mẫu ngao du sơn thủy. Cuộc thi thực chất là một thử thách cam go. Ở khoảng đất nổi giữa hồ, người ta chôn phần cán của hai chiếc sào, bên trên có buộc hai chiếc câu liêm (có hình dáng như chiếc liềm) được mài rất sắc. Khoảng cách giữa hai lưỡi câu liêm chỉ từ 0,2 - 0,3m, tạo nên một khe hẹp đầy nguy hiểm. Cuộc thi này buộc người dự thi phải nhanh nhẹn, có kinh nghiệm và có sự phối hợp ăn ý hài hòa giữa người buông diều và người đâm diều, bởi chỉ trong tích tắc là dây diều sẽ mắc phải lưỡi câu liêm, bị cắt đứt và rơi xuống. Từ cái khó ấy, người ta thấy được sự chuẩn bị công phu con diều sáo, sự tập luyện nhuần nhuyễn và tài hoa của người chơi.
Giai đoạn chuẩn bị thả diều (Ảnh: Sưu tầm)
Tầm nhìn bảo tồn di sản diều sáo của cộng đồng
Lễ hội Sáo Đền nói chung và tục thi diều sáo nói riêng đã trở thành một nét đẹp truyền thống văn hóa, biểu hiện lòng ngưỡng mộ, tôn kính của nhân dân với các bậc thần linh và tổ tiên. Trong cuộc thi diều, không có sự phân định rõ ràng giữa người trình diễn và người thưởng thức, mọi người cùng sống trong một không khí linh thiêng, hứng khởi, cùng nhau tham gia vào quá trình sáng tạo và trao truyền các giá trị văn hóa cộng đồng. Sự tham gia của người dân trên mọi miền đất nước vào lễ đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2020 là minh chứng cho sự lan tỏa của tục lệ này. Các hoạt động quảng bá về tục chơi diều sáo tại nơi đây, với hy vọng Sáo Đền sẽ trở thành nơi hội ngộ, gặp gỡ, giao lưu của người chơi diều trong và ngoài nước, là nỗ lực của các cơ quan văn hóa nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa này cho thế hệ trẻ hôm nay.
chơi diều sáo trong lễ hội Sáo Đền được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia (Ảnh: Sưu tầm)
Lễ hội Sáo Đền và tục thi diều sáo là một di sản văn hóa phi vật thể vô giá, kết hợp giữa yếu tố lịch sử, kỹ thuật thủ công và tín ngưỡng tâm linh. Bản giao hưởng âm thanh trên bầu trời tại Sáo Đền không chỉ mang lại niềm vui, sự thư thái mà còn là sợi dây kết nối mạnh mẽ các thế hệ và cộng đồng. Việc duy trì và phát huy tục thi vượt câu liêm độc đáo này chính là giữ gìn một nét đẹp văn hóa truyền thống, làm phong phú thêm bản sắc Việt Nam.
Contact Us
Messenger
Back to top